Kiến trc xưa của Vit Nam                                                                                Nguyễn  B Lăng
 

H Đng

 

 

― Đnh Kẻ - L. Đại Ct - P.Hoi Đức

Cổng đnh l 4 mi c gc cong vưon ln bốn đầu trụ gạch nhưng điều đặc biệt ở đy l c hai cy trụ lồng đn p ở hai bn đầu hồi v đy l kiểu cổng đnh đặc biệt của vng Từ Lim, Hoi đức, T.H Đng. Trước cổng l đường lng, hồ sen, v cnh đồng:

 

Sn đnh gii toả bng cy,

Hương sen toả ngt hy hy gi đồng.

 

― Le đnh Kẻ -D.Hoi Đức - P.H Đng

Le porte du đnh est un pavillon dont le quatre angles de la toiture s'incurvent entre les deux pylones de maonnerie qui s'lvent aux deux bouts de la toiture: C'est une conception d'architecture de porte de đnh spcial pour la rgion.

 

 

― Cổng đnh Ph Gia - H.Từ Lim - T. H đng

Cũng giống như cổng đnh Kẻ, cổng ny c hai trụ lồng đn km hai bn đầu hồi mi cổng, nhưng trn sống nc ở đy, c đắp lưỡng long chầu nguyệt v trụ tường ở đy xy gạch Bt trng da snh nu tm để trần bắt mạch.

 

― Porte du đnh de Nhật Tn - D.Từ Lim

Pareille la porte du đnh Kẻ, la porte du đnh de Nhật Tn a deux pylones qui enserrant la toiture de la porte. Ce qui diffre ici, c'est que le faitage est orn de deux dragons qui se regardent avec un cercle flamm au milieu et que les murs, piliers et pylones beissent apparentes leurs briques.

 

 

―  Đnh Ty Tựu - H.Từ Lim - T.H Đng

Đnh được kiến trc theo phương thức cổ truyền l một nh họp chung cho lng. Bnh đồ chữ nhật gồm năm gian hai chi, 12 cột ci, 20 cột hin, sn gỗ với lan can diễu quanh dng lm lưng tựa. Sn gỗ ở đy đặc biệt l lm cao nn phải lm thang để tro ln.

Thềm hin b đ lm hai cấp v c cặp sấu đ ở hai bn lm thnh bậc bước vo gian chnh giữa. Gc đao được đỡ bn dưới bằng mảnh tường xy gạch Bt trng để trần.

.

― Le đnh de Ty Tựu est construit d'aprs les principes classiques d'une maison communale ancienne: plan rectangulaire avec cinq traves plus deux appentis, douze colonnes principales et vingt colonnes de vranda, plancher en bois sur pilotis avec de fines balustrades sur les bords.

Les planchers sont si hauts qu'il faut monter des escaliers . Le soubassement est fait en pierre en deux niveaux et deux chimres en pierre bordent l'entre principale. Les angles de toiture sont soutenus par un bout de mur de briques apparentes.

Les sculptures et les dcorations du đinh ont t offertes par une dame de cour originaire du village. Elle a fait copier les modles dans des palais royaux pour les reproduire ici. Reconnaissant de ce bienfait , le village a difi un autel en son honneur et ses deux enfants.

 

 

― Đnh Ty Tựu - H. Từ Lim - T. H đng

Theo tương truyền đnh được dựng từ thời Trần do lệnh của Thủ Độ.

Triều L Vĩnh Thịnh (1706 -1719), c b phi hu l Nguyễn Thị Kim Chấn đ sai thợ chp kiểu trong cung điện về chạm trổ cho đnh lng. V vậy, để ghi cng ơn b, lng đ dựng một ngi miếu bn đnh để thờ b v hai con b.

Những nt chạm trổ rất tinh vi v hnh chạm rất sống động v những hnh người v vật như  đang vng vẫy n nức nhẩy ma trong lễ hội tưng bừng nhộn nhịp.

V.T.A.C. sch Pagode, temples et maison de culte de Hađong.

 

―  Le Đnh de Ty Tựu - D. Từ Lim - P. H đng.

Le đinh a t rig diton sous les Tr6n l'ordre de Thủ Độ - le crateur du rgne de Trần.

Sous le rgne de L Vĩnh Thịnh, une concubine seigneuriale nomme Nguyễn Thị Kim Chn donne l'ordre aux menuisiers de l'inspirer des dcorations des palais de la cour pour dcorer le dinh de son village.

En remerciant ce bienfait, le village a lev un petit temple ct du dinh en l'honneur de la dame et de ses deux enfants. Les hommes et animaux semblent vraiment s'animer sous les traits merveilleux de la sculpture.

 

 

― Miếu Quận cng Đỗ Lịch ở Cầu Tin - H.Thanh Tr - T.H đng.

Miếu dựng bn quốc lộ số 1 v gần khu hồ Linh Đường, nhỏ b tầm thường dưới bng những cy l bm tum. Nhưng c đi ch đ ngồi chầu hai bn cửa vm bước vo v c 1 cy bia đ kiểu cch thật đặc biệt dựng ở trước mặt. Bia dựng năm 1666 l cy cột bt gic dựng trn hai cấp đế: đế dưới l 1 kỷ vung chn quỳ thắt cổ đẳng để trn l một mặt đi bt gic nằm trn một đi lợi chung trn chạm cnh sen. Tm mặt thn cột đều chạm thnh trang tr bn dưới v khắc chữ hnvề tiểu sử cng trạng  v lng trung qun của quận cng. Bia đội 1 tn bt gic v chỏm đều được chạm trổ trang tr tỷ mỷ.

Cy bia ny đ được đưa về Bảo tng lịch sử Ở H nội .

 

― Petit temple du duc Đỗ Lịch Cu Tin -D.Thanh Tr;

Erig ct de la route nationale nổ1 et prs du lac Linh Đường, le temple est une modeste construction de monnerie de briques qui s'abrite derrire une clairire de plantes et d'arbustes.

Deux chiens de pierre gardent l'entre et un admirable inscrit en pierre se tient devant le temple. C'est une colonne octogonale corniche supportant un vase d'encens en haut et plante sur trois niveaux de pidestal dont le premier octogonal, le second carr et le troisime dodcagonal. L'ensemble est dcor minutieusement et le fủt incis de caractres chinois.

Ce pilier a t transfr au muse historique de Hanoi.

 

 

―  Đnh Linh đường - H.Thanh Tr - T. H Đng

 

Hồ Linh đường hnh vầng trăng khuyết

Đất Linh đường pht tch b phi.

 

Lng Linh đường l qu hương của b Thi phi Nguyễn Từ Trạch (sinh ra cha Trịnh Sm). Tương truyền l b đ xin một hnh cung của cha Trịnh đem về cung tiến lm đnh cho lng. Đnh dựng ở vị tr gần như trung tm hồ bn nguyệt  Linh Đường. Kiến trc bnh đồ chữ cng, tường hồi bt đốc nhưng tường xy gạch Bt trng để trần miết mạch. Bn trn nơi cửa thng gi ở đầu hồi hậu cung c gắn gạch nung vung cở 0,80 x0,80m lồng vng trn, chạm thủng chữ thọ giắt hoa l l một bố cục đẹp mầu gạch non.

Khung sườn bn trong được bo gọt trau chuốt chạm trổ tinh tế. Những cửa vng trang tr hai bn ống muống v mặt sau to đại bi được chạm trổ những đường triện cuốn cng l giắt đẹp một cch trang trọng m vẫn thanh nh. Ở bậc thềm c đi rồng đ kch thước cỡ 1mx1m,50x 0m,25.. Rồng giống rồng ở tam quan văn miếu H Nội cũng lội trong sng nước, my tản nhưng hoa mỹ, sắc sảo hơn.

 

―  Le đinh de Linh Đường

Le village de Linh đường est le lieu de naissance de Mme Nguyễn Từ Trạch (mre du seigneur Trịnh Sm). Elle a obtenu du Seigneur Trịnh le don d'un palais de passage pour en faire un đinh son village.

Le đinh est lev au point central du lac de Linh Đương qui a la forme de croissant.

De plan en H couch, le đinh s'entoure de murs de briques apparentes avec des carreaux de fins dcors en terre  cuite en haut du pignon. Le charpente l'intrieur est bien travaille avec de beaux encadrements de portique sur lgers balustrades en bois.

 

 

―  Nh thờ Ức trai tin sinh ( Nguyễn Tri )

Nh c 3 gian chnh v 2 gian phng, tường hồi bt đốc như cc nh tường gạch mi ngi khc. Duy sau lưng c xy thm một chui vồ để lm hậu cung v ở giữa bờ nc c một mặt nhật bốc lửa tỏ rằng đy l nh thờ một danh nhn lịch sử. Cổng vo l 2 cy trụ gạch đội ln chầu, nay được thay thế bằng một cổng xy lầu giả nguy nga hơn.

 

―  Le temple commmoratif de Nguyễn Tri au village Nhị Kh - P. H đng.

C'est une maison de trois traves centrales accosts de deux chambres, une construction en T avec murs de pignons, toit de tuiles plates en caille comme les autres constructions civiles. Seul un cercle enflamm en maonnerie dcore l'arrtier dnonce que c'est un temple commmoratif d'un personnage historique. L'entre est marqu par deux pylones qui sont remplacs aujourd'hui  par un portique  en tage.

 

 

―  Cổng lng Ước Lễ - T.Thanh Oai - T.H đng.

Đy chỉ l một cổng lng, nhưng xy cao, bề thế khng khc g một cổng thnh với nhịp cầu xy ở ngay trước mặt , m l một cổng đẹp.

 

―  Portique du village de Ước Lễ - D.Thanh Oai - P.H đng.

C'est une porte de village mais munie de pavillon de garde l'tage et d'un pont enjambant la cours d'eau en avant. Elle s'apparente une porte de citadelle et c'est une grande et belle porte de village.

 

 

―  Cha Bối Kh - H.Thanh Oai - T.H Đng

To thượng điện cha được kiến trc từ thời Trần. Mặc d được trng tu nhiều lần nhưng nhiều bức chạm gỗ vẫn l nguyn tc của thời ny v cả phong dạng lẫn kỹ thuật của thời ny vẫn được tn trọng. Chẳng hạn như bẩy hin v bẩy đao ở đy được kết cấu bằng 3 đầu phiến gỗ chồng chất ln nhau v nh đầu ra l kỹ thuật kiến trc đương thời cn nhiều gỗ. Cy bẩy gc được củng cố bằng cy xc nch như ở thượng điện cha Du ở Thuận Thnh (Bắc Ninh).

Ở to hậu cung ny c những điểm ring đng để : Mảnh tường xy bt dưới thanh x hạ dưới vch đố lụa được trổ lỗ thng hơi chữ thập v trn thn nền thượng điện cao nn đưọc chia ra để đắp những họa tiết trang tr v ở gc đắp thần điểu Garuda.

 

―  Pagode Bối Kh - P.H đng

Le sanctuaire est une architecture de Trần (12 et 13e sicle). Il a t restaur plusieurs fois mais nombreux sont les sculptures sur bois y restent intacts, de mme que la technique et le style sont de l'paque. Par exemple le support des auvents est compos de la compilation de trois pices de bois qui s'avancent progressivement est une technique architecturale de cet ancien temps qui dispose d'abondances bois.

Il est remarquer en outre que la monnerie en bas du cloison est trouve de croix pour la ventilation et que le soubassemnet est dcor de panneaux de bas relief en pltre et un garuda aux angles.

 

 

― Cha Bối Kh - H.Thanh Oai -T.H đng: Hậu cung, miếu thờ Bnh An php sư Nguyễn Lữ

Hồi qun Minh chiếm đng nước ta, ph cha, đốt xc php sư, chng bị trn mưa độc (mưa dnh mu) đổ xuống, mắc bệnh dịch, chết hại nhiều nn chng sợ hi; phải đắp lại cốt tượng v dựng lại miếu thờ để tạ tội.

Miếu thờ đến ngy nay cn thấy r đường nt kiến trc thời Minh trong bộ khung sườn gỗ với những bộ con sơn chồng  đấu chạc la cha mũi tua tủa ra xung quanh dưới mi.

 

 

―  Cổng cha Bối Kh - H.Thanh Oai - T.H đng

Thng thường cổng cha l tam quan ( 3 cửa)., nhưng ở đy được xy rộng ra thnh 5 lối vo: ở giữa cao lớn nhất rồi chiều cao rộng thấp dần rồi tận cng bằng một cy trụ lồng đn xy vung . Những mảnh tường nối cc cổng đều được trang tr bằng những hnh đắp : ngựa rồng v voi t mầu thuốc ngũ sắc.

Cổng no cũng đắp trụ cu đối km 2 bn lối đi v c lồng đn ở 3 cổng lầu. Cổng ny xy vo thập nin 1920-1930 l thời ưa chuộng đắp vẽ trang tr v t mầu sắc.

.

―  Le portique de la pagode Bối Kh

D'ordinaire, le portique de pagode a trois ouvertures, mais ici il se dveloppe en cinq ouvertures. L'entre principale se trouve au milieu , grande et plus haute que les autres La hauteur et l'importance diminue au fur et mesures avec les portes secondaires. Les entres sont relies entr'elles par des pans de mur dcors d'lphants de dragons et des chevaux.

Les entres sont accostes de pylones et des sentences parallles aux caractres chinois. L'ensemble se termine aux deux bouts galement par  des pylones de monnerie.

 

 

― Quảng Nghim tự ( cha So, cha Trăm gian) - L.Tin Lữ - H.Chương Mỹ - T.H đng.

Ở đy c những ngi thp cổ kiểu dng độc đo khc cc nơi.

Thp lớn, mi cong xy lm 3 cấp: 2 cấp mi khum, cấp thứ 3 thẳng dng để cho bầu rượu chỏm thp. Thp nhỏ: mi cũng xy vm khum đội 1 tầng nhỏ lm chỏm thp.

 

―  La pagode So - D.Chương Mỹ - P. H đng.

Il y a ici des anciens stupas originaux par leur forme et leur style.

Le grand stupa se termine en 3 niveaux de sommet dont deux en toiture curvilique et le dernier en un sorte de calebasse.

Le petit stupa se termine lui aussi par deux toits curvilique et  plat au sommet.

 

 

― Cha lng Cao Mật - T.H đng.

Gc chung ba tầng mi với hai đầu hồi tam gic trn mi thừ ba l kiểu kiến trc hiếm hoi.

Gc chung ny nay được di chuyển để dựng lại ở cha Thin Tr (Hương Tch) với hnh đắp trang tr những gc đao v ở những đầu hồi một cch rườm r phong ph hơn.

 

― La pagode de Cao Mật - P.H Đng.

C'est rare de trouver un clocher triple toiture avec un double bout de toiture sur le troisime toiture comme ici.

Ce clocher a t dplac la pagode Hương Tch (des Parfums) en 1980 o il est couvert aux toits de dcorations plus riches et plus compliques.