Truyện Cổ Dn Gian Việt Nam

 

Ổ Chuột

T Hoi

Trong nh, trừ người, ch v mo lm cha tể. Ch giữ về mặt bộ, mặt thủỵ Hắn c phận sự chạy nhng khắp chốn để đnh hơi, để hỏi han v để mắng những người lạ đi tơ mơ vo trong ng. C khi cao hứng hắn lội xuống ao, tắm; hoặc nếu c ai cầm hn gạch nm vo nước v hut một tiếng ci, hắn cũng động cỡn nhảy tm xuống. Một đi bận, sự đa cợt của hắn cũng được việc. Ấy l khi hắn bơi trong ao dể dồn vịt về chuồng. Ch hay lm bm, ủng oẳng, sinh sự nhỏ nhen. Nhưng tnh hắn lại phổi b, dễ di v thường chng qun.

Cn mo rất khc. Mo lờ mờ v nghim nghị tựa một thầy gio nh dng, trn mnh c khoc bộ o thm. Hắn c ci cốt cch qu phi v trưởng giả. Lc no hắn cũng ra vẻ nghĩ ngợi như sắp mưu toan một việc gh gớm lắm. C phải thế chăng, hỡi ci g lừ đừ v nghim nghị kiả G lại cng lm ra vẻ kh hiểu tợn. Nhưng ngoi ci vỏ ngoi chưa thể đủ để ni r được bề trong. Biết đu, mo ta khng kh chịu như mnh tưởng. M vốn hắn lại hiền lnh cũng nn?

Hm nay, ti kể chuyện một g mo, một g mo trẻ tuổị Y sống lặng lẽ trong một nếp nh ngi cổ knh, giữa một vườn cy rộng, ở lng Nghĩa Đ, cng một sn với bọn ch, bọn g ri, bọn ngỗng...

Y l một chng mo mướp. Giống đ, nh qu người ta nui nhiềụ

Ci bộ lng mo mướp thực l dị kỳ. N vừa trắng mu lụa, vừa trắng mu tro lại vừa đen xỉn. Khắp mnh, ba mu ấy trộn lẫn với nhau, m trộn rất nhỏ, ha hợp lại thnh một mu đặc biệt như mu ci chăn dạ của cc ch lnh tập. Chỉ ở dưới bụng mới c một mảng lng trắng mềm mềm. Mu mướp ấy trng bẩn, v đen ngm ngm, nhưng chnh ra sạch lắm. N sạm như đất, m khng phải l c đất bm. N lại mờ mịt như c tro l chỗ ngủ tốt nhất của loi mo - m thực ra ci bờm lng xấu x đ chẳng vẩn một cht bụi trọ Ngắm th khng đẹp mắt, nhưng nếu sờ tay vo, n muốt như sờ tay trn tấm nhung tợ

Hai mắt mo trn v quắc như hai hn bi ve để dưới nh mặt trờị Hắn khng c mi, song hắn c ci mũi đo đỏ, đẹp như mi son hồng của cc c con gi mười tm đương th. Đn b khng ưa ci mũi đỏ ấỵ Người ta bảo mo mũi đỏ l mo hay ăn vụng. Hai bn mp hắn c hai hng ria cứng nhắc như ria lm bằng thp nước. Lũ trẻ con, c lc nghịch, đ ngửa hắn xuống, lấy ko cắt trụi cả đi hng ria xum đuột. Nhưng chỉ qua t ngy, n lại trổ ra như thường.

G mo mướp ăn ở th giờ như một người đng mực. Ban ngy hắn ngủ hoi, ci dng mo nằm, dng m, dng thanh, dng lng, đẹp biết bao! Lc bấy giờ, ci thn hắn nhẹ muốt, chỉ như một cht gợn gi phẩy bay một nắm bng gạo nn.

M gi ban ngy hắn c thức cũng khng lm g; hắn chỉ nằm g g. Để đến đm, trong ci bng tối mung lung, hắn mới ra tay hoạt động. Hắn đi r r thu canh như người ta trương tuần.

G mo c ci vẻ đạo mạo như một ng đứng tuổi, đương bắt đầu để rụ Hắn hiền hiền m lại ang c. Nghĩa l trng hắn th khng ti no đon được trong c hắn nghĩ ngợi g. M chừng hắn chẳng tư tưởng chi ro! Hắn chỉ l một người rong chơi lng bng. Chẳng c những bc trng mặt th ra dng đăm chiu tư lự m thực ra trong đầu khng chứa đựng một nhỏ nọ

+
+ +

G ngồi ở đấy, ở trn mặt dại bể. Hai chn trước đứng thẳng, đi chn sau gấp lại, y như lối ngồi xổm. Đi mắt nhn xa xị.. Thỉnh thoảng, theo thi quen, hắn đưa cẳng chn ln gi mp, cũng như người ta đưa tay ln vuốt ru cho n oai vậỵ

Trời đ xế chiều rồị Một chiều thu m ả. Vi gợn nắng vng nhạt đọng trn những tu cau rch rưới mu xanh om. Bn nh ngang, tiếng guồng tơ quay đều đềụ Trn đường ci, lũ trẻ con đi học về, vừa chạy thi nhau vừa la, nghe vang động xa vời vợị Ngoi giếng khơi, người ta ko nước ro rọ Ci go mo lạt sạt đụng vo thnh giếng đ.

Trong bếp lặng tờ. By giờ l sau bữa cơm chiều người ta khng dng đến bếp nữạ G mo mướp ngồi ngắm trời, ngắm đất mi th cũng chn. G bn đứng ln, uốn cong ci lưng v nhui bốn chn ra để vươn vai, rồi đi về căn nh hiu quạnh. Hắn bước từ tốn v uyển chuyển như một con hổ nhỏ. Khi qua gốc cau, chẳng biết định sao, hắn leo tt ngay ln, quo quo mấy mng sắc vo ci vỏ cy cau điệp trắng, rồi lại tụt xuống, rồi đi lểu đểu, đạo mạo như trước. Hắn thường c những cử chỉ đột nhin. Hắn lm bất ngờ như trong lng đang khoan khoi một điều m hắn thường nghĩ đến. Lun lun g mo mang một nt tư lự.

Y ngồi vo th l bn bếp trọ Y nghing mang tai để rũ vo một ng đồ rau, to bằng hn gạch vồ lớn. Lc no y cũng ngứa v cần gị

Bỗng y đứng im. Y nghếch đầu ln. Hai ci tai mỏng vểnh ra để nghe ngng. Hnh như c tiếng lịch kịch ở sau đống củị Nhưng khi bước lại th khng thấy động g nữạ G quay đầu ra, ngước mắt nhn ln đm mạng nhện c mắc bồ hng đen sạm, bị gi đưa lc lắc trn trần bếp.

C tiếng động thực. Lần ny g mo dm bốn chn lại, bước từng bước rất nhẹ về pha đống củị Đống củi đ người ta để phiền qu, vừa chướng bếp, vừa lm ci rừng bm tum, chỉ tiện cho qun gian np nụ

Giống mo l một giống, đứng ở chỗ no, khng thể chịu c được một tiếng động nhỏ. Đ c khi g mo mướp nằm ngủ suốt đm ở trn một đống củị Đấy l chỗ ra vo của lũ chuột ngy, ci lũ chuột con rất tinh ranh, hễ tha được một hột cơm nhỏ cũng chạy thọt ngay vo đ để nhấm nhp.

Mo v chuột l đi loi c th khng đội trời chung với nhaụ Mo ght chuột qu, ght kịch liệt. giả mo ta tin rằng giống mnh giỏi nhất thin hạ; những tn chuột, tất cả l nh chuột, chỉ đng đem thn lm n lệ cho loi mo thần thnh. Thế m ci giống thấp hn ấy khng biết điều m lại hay tắt mắt, ty my, bặng nhặng lm nghịch mắt v rc tai bề trn.

Hai ci tai mo mướp hơi động đậỵ Ấy l khi anh hết sức lắng nghẹ Tai mo mỏng tanh, gần soi bng qua được, dỏng ln như chiếc tai lừa t hon. Ci vnh tai rộng mở v loe rạ Chả trch g nghe r lắm.

G khum hai chn trước nhn xuống vo gầm đống củị R rng g trng thấy một chiếc đui nhỏ v di th l dưới một mẩu gỗ. Đng ci đui chuột. G np về một bn, thon người lạị

Lc ny trng g mo qui c dị thường, thot hẳn ci dng lừ đừ, hiền hậu hng ngỵ Y quời quời ci chn. Sau y biết lm thế hấp tấp qu. Phải chờ cho ci đui chuột li ra nữa mới được.

Lại c tiếng rc rch ở trong. c hai thằng chuột rửng mỡ, đang đa nhaụ Chng n hẳn đến ngy tận số. Ai đời chuột lại dm đnh đu ở miệng mo!

Tuy cu nhưng mo cũng đủ kin nhẫn để chờ cơ hội tốt đến. Trong kia, hai con chuột v tnh, vẫn đa cợt vui vẻ. Nhiều lc, c nhch lại chạy ra tận ngoị Th ci mm nhọn ngửi xung quanh. Lộn tiết, g mo đ toan chộp, nhưng chuột lại chạy ngay vo mất. Con mo lại yn lặng, chịu kh ngồi rnh.

Bng tối trm xuống mau lẹ. Vừa mới nhọ mặt người, by giờ đ đm hẳn. Một mảnh sng nhờn nhợt in trước sn bếp.

Trn nh, người đ quẹt dim để chm sng đn cho trẻ học. Tiếng những đứa trẻ ra ao rửa chn, vừa đi vừa khua guốc lc cc.

Hai ch chuột ở trong gầm đống củi hẳn thấy trời tối rồi th muốn ra ngoi chơi lắm. Ci thằng mo mướp ốm bệnh hen c cử quanh năm m khng chết ấy, bữa nay chắc đi chơi đu vắng; nếu n c nh tất đ thấy n rn gừ gừ ở trn đầu ng đầu raụ Chng mnh ra ngoi kia đa một t hoặc kiếm chc một ci g ăn th hay qu.

Hai ci đầu l rạ Rồi hai g chuột bước hẳn ra đống củi đi lần về pha bếp. Chng vui vẻ ci nhau choe chẹ

Hai ci bng b nhỏ qu, chụm lại với nhau chưa bằng một ngn chn người lớn tạ Đấy l hai con chuột nhắt b hơn chuột ch. Nhưng n nhanh v hoạt bt hơn nhiềụ Anh chuột ch c ci mm di nghu - cứ vc ci mm đ đủ mệt - đi đến đu cũng rụt rụt, r r. Hễ hơi c ci g đng sợ l vội hốt hoảng chạy cuống ln, vi cả đi v ku rối rt. Đ thế cn chậm v khng biết leo tường, leo cột, chỉ luẩn quẩn st mặt đất. Thật l một thứ chuột cng dn, thấp km nhất trong x hội chuột. Vậy m thin hạ lại ưa thứ chuột đ. Khng phải l ưa ci thn hi hm của n - chẳng đ c cu mỉa "Hi như chuột ch" - nhưng người ta chỉ ưa c tiếng ku "chuc... chuuuc...", cc cụ ta ni: "Ấy chuột ch bảo: tc, tc, ắt nh ấy hẳn sắp c việc đại pht ti".

V đy chỉ l hai con chuột nhắt. Thn chng nhỏ nhắn, mm chng xinh xinh vừa phảị Về sự nhanh nhẹn, phải biết rằng nhờ ở ci thn hnh b bỏng, chng leo vun vt, chng chạy nhoăn nhoắt như c php biến hạ

Thoạt thấy bng đi chuột li hi ra khỏi đống củi, g mo mướp mừng khấp khởị Nhưng rồi chng chn đớ ra ngaỵ N tưởng chuột chiết to tt thế no, chứ nếu biết chỉ l hai chuột nhắt tp ranh ấy th n đ bước từ ny, khng phải tốn cng, tốn sức m rnh nấp v ch. Mo ta cũng kh đại lượng. Song thực cũng tại ci tnh lười nhc cố hữu chả muốn cất đại cng trnh m được chỉ c một t ti kết quả đ thị

Nhưng đ thế ny th cứ bắt chơị Hầy! Đa một mảy vậỵ Nghĩ vậy, mo ta co lưng lại để lấy thế rồi vươn hai chn ra chộp cả hai bng đen ngọ nguậy ở trước mặt. C tiếng ku "ch...ị..". Một con thot được, cn một bị nắm lạị Mo gầm gừ để thị uy v dọa dẫm. Ch chuột khốn nạn bị tm lại, nằm ngất trong hai bn tay sắt đầy vuốt cong v sắc của ng mo, y như ci cảnh rm r của chị cua nh qu m bị cụ ếch đại vương lấy một bn tay v vỗ vo maị

+
+ +

Ch chuột nhắt bị mo tha ra đến cửa bếp v được thả xuống đấỵ Mo khng hề ch đến sự nhắm ch chuột nọ. Dễ thường chng ta v mnh như một người anh hng ci thế, c thm st hại lũ trẻ oắt bao giờ đu! Sinh phc cho chng sống, cn hơn l tm lấy chng m nhaị Chưa b dnh răng. Nhưng vốn mo vẫn c tnh. G khng ăn m g cũng khng thả chuột rạ Ci mi hi ở lng chuột khiến cho g mo nhớ rằng thịt chuột ngon v loi chuột l loi đng ght lắm.

Mo nhả chuột xuống đất, rồi ngồi ngy ra m nhn. Con vật khổ sở nằm co rọ Mo ta đắc ch, lấy một chn vờn vờn vo mặt chuột. Bất tỉnh nhn sự từ nẫy giờ mới lại hon hồn, chuột khe khẽ thoi thp thở. Mo yn lặng, dng ngẫm nghĩ. G khng để đến ch chuột đương giương đi mắt lồi như hai hột chng rng ra nhn g. Chỉ ti h mắt lươn m ranh thượng hạng.

Bỗng, thong một ci, ch chuột chạy vụt vo pha trong. Nhưng chng mo vẫn nhanh hơn. Chng vươn tay rạ Lại chộp liền ngay lấy gy ch nhỏ. i chao! Chng ta mới chộp cho ch nhỏ một ci nh! Ch nhỏ ku "chị..chị.." rầm cả ln.

C lẽ nhn cuộc chạy trốn ấy, g mo by ra một tr chơi tiu khiển qua th giờ. G đem chuột ra chỗ nh trăng, giả vờ để yn ch ra đấỵ Rồi mo yn lặng. Ch chuột sợ khng dm nhc nhch. Nhưng chnh ra chuột vẫn rnh mo v mo cũng lại rnh chuột. Để hễ khc l chuột lại chuồn biến. Cn mo, mo cũng chỉ chờ chuột chạy l vồ ngay lấỵ G mo giương oai thả lỏng v chắc chắn chẳng khi no ch chuột chạy thot nổi đi bn chn nanh mng của g.

M cũng thế thật. Ch chuột tưởng bc mo hấc lờ, cứ xểnh một cht lại chạỵ C đến mười lần. Nhưng cũng khng lần no khỏi bị tm lạị Mỗi bận chuột động chn, mo ta chỉ nhoi ln một t, đ tm được dễ dng. Mi rồi con chuột ha mệt lử. N chạy chậm dần v cuộc chơi cũng dần mất th vị.

Khi đ, trong đống củi, bỗng lại c tiếng rc rch. Lại c tiếng lao xao của lũ chuột khc. Chả biết l chng đa hay chng định chơi ci lối ch cậy gần nh, đứng trong ấy m chửi đổng rạ Toan nhảy vo vồ cho chng chết một mẻ, nhưng mo vướng c con chuột t binh ở dưới chn. Đ thế phải mắng cho chng một trận mới được. Mo liền gầm gừ lm như sắp lăn ngay vo chiến tranh với những qun th cỏ rc kiạ Lũ chuột nhp cm ngaỵ Song chng cũng khng cm hẳn. Hễ mo m ngắt tiếng l chng n lại "chii..." rầm rầm. Lm điệu như xỉ vả bc mọ

Bực mnh, mo ta nhảy một bước. Ch chuột nhắt đang nằm yn như chết vụt vng chạỵ Mo hoảng hốt th di chn ra, nắm lấy n. Nhưng chỉ nắm hụt được bng ci lưng của ch chuột in thong trn nền đất di đầy nh trăng. Hai mắt mo long lanh, sng quắc! Cũng khng thể đủ sng để chọc thủng bng tối dầy ra, m tm thấy ch chuột nhắt t hon.

G mo sục vo đống củị Gi g đm vỡ đầu ra cũng chẳng tm được một nỡm chuột. M những tiếng chị..chi qui c, rất kh chịu vẫn văng vẳng đu hai bn lỗ taị

Chng mo mướp - m chng no cũng thế - khng cố ăn thịt chuột nhắt bao giờ. Mo chỉ bắt những con chuột tiểu yu đ để đa nghịch v để hả cơn cu kỉnh: v loi chuột nhp cứ bặng nhặng, rc rch trong x bếp, l chỗ nghỉ ngơi của mọ Chnh những con chuột lớn lại đứng đắn, khng ầm ĩ đến thế. Chỉ v bực mnh m mo bắt chuột nhắt. Những ch chuột nhỏ khn ngoan vẫn hay chạy trốn được. Đời đời, ci giống chuột nhắt tai qui cứ lm rức tai loi mọ

Suốt đm hm đ, g mo mướp kia chỉ đi quanh đi quẩn để tm, để lng bắt chuột nhắt. V c những đm sau, hắn cũng đi tm chuột, nhưng - vẫn khờ dại như thường - hắn chỉ tm để đa chơi một cht. Rồi n c rng mất, hắn lại kh chịu, bực dọc, hậm hực m đi lng bắt những con khc. Ci loi chuột nhi cứ lm ta rối đầu v ngứa mắt qu.

Cơ chừng g mo mướp phải dnh tất cả ci hoa nin của mnh để m chỉ luẩn quẩn đi bắt o chuột.

1937