Truyện Cổ Dn Gian Việt Nam

 

Tấm Cm

 

Ngy xưa, c Tấm v Cm l hai chị em cng cha khc mẹ. Hai chị em gần bằng tuổi nhaụ Tấm l con vợ cả. Cm l con vợ lẽ. Mẹ Tấm đ chết từ hồi Tấm cn b. Sau đ mấy năm th cha Tấm cũng chết. Tấm ở với d ghẻ v đ l người rất cay nghiệt. Ngy qua ngy, Tấm phải lm lụng lun canh, hết chăn tru, gnh nước, đến thi khoai, vớt bo, đm lại cn xay la gi gạo m khng hết việc. Trong khi đ th Cm được mẹ nung chiều, được ăn trắng mặc trơn, suốt ngy quanh quẩn ở nh, khng phải lm việc nặng.

Một hm người d ghẻ đưa cho hai chị em mỗi người một ci giỏ bảo ra đồng bắt con tm con tp. Mụ ta hứa hẹn: "Hễ đứa no bắt được đầy giỏ th thưởng cho một ci yếm đỏ". Ra đồng, Tấm nhờ m cua bắt c đ quen nn chỉ một buổi l được đầy giỏ vừa c vừa tp, cn Cm th đủng đỉnh dạo hết ruộng nọ sang ruộngkiạ Mi đến chiều vẫn khng được g.

Thấy Tấm bắt được một giỏ đầy, Cm bảo chị :

- Chị Tấm ơi, chị Tấm! Đầu chị lấm, chị hụp cho su, kẻo về d mắng.

Tin l thật, Tấm bn xuống ao lội ra chỗ su tắm rửạ Cm thừa dịp trt hết tp của Tấm vo giỏ của mnh rồi ba chn bốn cẳng về trước. Lc Tấm bước ln chỉ cn giỏ khng, bn ngồi xuống bưng mặt khc hu hụ

Bấy giờ Bụt đang ngồi trn to sen, bỗng nghe tiếng khc của Tấm, liền hiện xuống hỏi :

- Con lm sao lại khc ?

Tấm kể lể sự tnh cho Bụt nghe, Bụt bảo:
- Thi con hy nn đi ! con thử nhn vo giỏ xem cn c g nữa khng?

Tấm nhn vo giỏ rồi ni :

- Chỉ cn một con c bống.

- Con đem con c bống ấy về thả xuống giếng m nuị Một bữa, đng ăn ba bt th con ăn hai cn một đem thả xuống cho bống. Một lần cho ăn con nhớ gọi như thế ny :

Bống bống bang bang

Ln ăn cơm vng cơm bạc nh ta

Chớ ăn cơm hẩm cho hoa nh ngườị

- Khng gọi đng như thế th n khng ln, con nhớ lấy !

Ni xong Bụt biến mất. Tấm theo lời Bụt thả bống xuống giếng. Rồi từ hm ấy trở đi, cứ mỗi bữa ăn, Tấm đều để dnh cơm, giấu đưa ra cho bống. Mỗi lần nghe bống gọi, bống lại ngoi ln mặt nước đớp những hạt cơm của Tấm nm xuống. Người v c ngy một quen nhau, v bống ngy cng lớn ln trng thấỵ

Thấy Tấm sau mỗi bữa ăn thường mang cơm ra giếng, mụ g ghẻ sinh nghi, bn bảo Cm đi rnh. Cm nấp ở bụi cy bn bờ giếng nghe Tấm gọi bống, bn nhẩm lấy cho thuộc rồi về kể lại cho mẹ nghẹ

Tối hm ấy mụ d ghẻ bảo Tấm sng mai dậy sớm chăn tru, v dặn:

- Con ơi con! Lng đ bắt đầu cấm đồng rồi đấỵ Mai con đi chăn tru, phải chăn đồng xa, chớ chăn đồng nh, lng bắt mất trụ

Tấm vng lời, sng hm sau đưa tru đi ăn thật xạ ở nh, mẹ con Cm mang bt cơm ra giếng cũng gọi bống ln ăn y như Tấm gọị Nghe lời gọi, bống ngoi ln mặt nước. Mẹ Cm đ chực sẵn, bắt lấy bống đem về nh lm thịt.

Đến chiều Tấm dắt tru về, sau khi ăn xong Tấm lại mang bt cơm để dnh ra giếng, Tấm gọi nhưng chả thấy bống ngoi ln như mọi khị Tấm gọi mi, gọi mi, cuối cng chỉ thấy cục mu nổi ln mặt nước. Biết l c sự chẳng lnh cho bống, Tấm a ln khc. Bụt lại hiện ln hỏi:

- Con lm sao lại khc ?

Tấm kể sự tnh cho bụt nghe, Bụt bảo:

- Con bống của con, người ta đ ăn thịt mất rồị Thi con hy nn đi ! Rồi về nhặt xương n, kiếm bốn ci lọ bỏ vo, đem chn xuống dưới bốn chn giường con nằm.

Tấm trở về theo lời Bụt đi tm xương bống, nhưng tm mi cc x vườn gc sn m khng thấy đu cả. Một con g thấy thế, bảo Tấm :

- Cục ta cục tc ! Cho ta nắm thc, ta bưới xương cho !

Tấm bốc nắm thc nm cho g. G chạy vo bếp bới một lc th thấy xương ngaỵ Tấm bn nhặt lấy bỏ vo lọ v đem chn dưới chn giường như lời bụt dặn.

t lu sau nh vua mở hội trong mấy đm ngỵ Gi trẻ gi trai cc lng đều n nức đi xem, trn cc nẻo đường, quần o mớ ba mớ bẩy dập du tun về kinh như nước chảỵ Hai mẹ con Cm cũng sắm sửa quần o đẹp để đi chẩy hộị Thấy Tấm cũng muốn đi, mụ d ghẻ ngut di, sau đ mụ lấy một đấu gạo trộn lẫn với một đấu thc, bảo Tấm:

- Con hy nhặt xong cho d chỗ gạo ny rồi c đi đu hy đi, đừng c bỏ dở, về khng c g để thổi cơm d đnh đ.

Ni đoạn, hai mẹ con quần o xng xnh ln đường. Tấm ngồi nhặt một lc, thấy suốt ruột, nghĩ rằng khng biết bao giờ mới nhặt xong, bn ngồi khc một mnh. Giữa lc ấy Bụt hiện ln hỏi:

- Con lm sao lại khc?

Tấm chỉ vo ci thng, thưa:

- D con bắt phải nhặt thc ra thc, gạo ra gạo, rồi mới được đi xem hội, lc nhặt xong th hội đ tan rồi cn g m xem.

Bụt bảo:

- Con đừng khc nữạ Con mang ci thng đặt ra giữa sn, để ta sai chim sẻ xuống nhặt gip.

- Nhưng ngộ chim sẻ ăn mất th khi về con vẫn cứ bị đn.

- Con cứ bảo chng n thế ny:

Rặt rặt (con chim sẻ ) xuống nhặt cho tao

n mất hạt no th tao đnh chết

Th chng n sẽ khng ăn của con đu

Tự nhin ở trn khng c một đn chim sẻ đp xuống sn nhặt thc ra một đằng, gạo ra một nẻọ Chng n lăng xăng ru rt chỉ trong một lt đ lm xong, khng suy suyển một hạt. Nhưng khi chim sẻ bay đi rồi, Tấm lại nức nở khc. Bụt lại bảo:

- Con lm sao lại khc?

- Con rch rưới qu, người ta khng cho con vo xem hộị

- Con hy đo những ci lọ xương bống đ chn ngy trước ln th sẽ c đủ thứ cho con chẩy hộị

Tấm vng lời, đi đo cc lọ ln. Đo lọ thứ nhất lấy ra được một ci o mớ ba, một ci o xống lụa, một ci yếm lụa điều v một ci khăn nhiễụ Đo lọ thứ hai lấy ra được một đi giầy thụ Đo lọ thứ ba th thấy một con ngựa b t, nhưng vừa đặt con ngựa xung đất bỗng chốc n đ h vang ln v biến thnh ngựa thật. Đo đến lọ cuối cng th lấy ra được một bộ yn cương xinh xắn.

Tấm mừng qu vội tắm rửa rồi thắng bộ vo, đoạn cưỡi ln ngựa m đị Ngựa phng một chốc đ đến kinh độ Nhưng khi phng qua một một chỗ lội, Tấm đnh rơi một chiếc giầy xuống nước khng kịp nhặt. Khi ngựa dừng lại ở đm hội, Tấm lấy khăn gi chiếc giầy cn lại rồi chen vo biển ngườị

Giữa lc ấy th đon xa gi vừa tiến đến chỗ lộị Hai con voi ngự dẫn đầu đon đến đấy tự nhin cắm ng xuống đất ku rống ln, khng chịu đị Vua sai qun lnh xuống nước thử tm xem, họ nhặt ngay được một chiếc giầy thu của Tấm lc nẫy đnh rơi xuống đ. Vua ngắm ngha chiếc giầy khng chn mắt. Bụng bảo dạ:" Ch, một chiếc giầy thật xinh! Người đi giầy ny hẳn phải l trang tuyệt sắc".

Lập tức Vua hạ lệnh cho rao mời tất cả đm đn b con gi xem hội ướm thử, hễ ai đi vừa chiếc giầy th vua sẽ lấy lm vợ. Đm hội lại cng no nhiệt v cc b, cc c chen nhau đến chỗ thử giầỵ C no c ấy lần lượt ko vo ngồi lầu giữa bi cỏ rộng để ướm một t cầu maỵ Nhưng chẳng c một chn no đi vừa cả. Mẹ con Cm trong số đ. Khi Cm v d ghẻ bước ra khỏi lầu th gặp Tấm, Cm mch mẹ:

- Mẹ ơi, ai như chị Tấm cũng đi thử giầy đấy!

Mụ d ghẻ bĩu mi:

- Con nỡm, chung khnh cn chẳng ăn ai nữa l mảnh chĩnh vứt ngoi bờ tre!

Nhưng khi Tấm đặt chn vo giầy th vừa như in. Nng mở khăn lấy lun chiếc thứ hai đi vọ Hai chiếc giầy giống nhau như đc. Bọn lnh hầu h reo vui mừng. Lập tức vua sai đon tỳ nữ rước nng vo cung. Tấm bước ln kiệu trước con mắt ngạc nhin v hằn học của mẹ con Cm.

Tuy sống sung sướng trong hong cung. Tấm vẫn khng qun ngy giỗ chạ Nng xin php vua trở về nh để soạn cỗ cng gip d. Mẹ con Cm thấy Tấm sung sướng th ghen ght để bụng. Nay thấy Tấm về, lng ghen ght lại bng bốc ln. Nghĩ ra được một mưu, mụ d ghẻ bảo Tấm:

- Trước đy con quen tro cau, con hy tro ln x lấy một buồng cau để cng bố.

Tấm vng lời tro ln cy cau, lc ln đến st buồng th ở dưới ny mụ d ghẻ cầm dao đẵn gốc. Thấy cy rung chuyển, Tấm hỏi :

- D lm g dưới gốc thế ?

- Gốc cau lắm kiến, d đuổi kiến cho n khỏi ln đốt con.

Nhưng Tấm chưa kịp x cau th cy cau đ đổ. Tấm ng lộn cổ xuống ao chết. Mụ d ghẻ vội vng lột o quần của Tấm cho con mnh mặc vo cung ni dối với vua rằng Tấm khng may bị rơi xuống ao chết đuối, nay đưa em vo để thế chị. Vua nghe ni trong bụng khng vui, nhưng vẫn khng ni g cả.

Lại ni chuyn Tấm chết ho thnh chim vng anh, chim bay một mạch về kinh đến vườn ngự. Thấy Cm đang giặt o cho vua ở giếng, vng anh dừng lại trn cnh cy, bảo n:

- Phơi o chồng tao, phơi lao phơi so, chớ phơi bờ ro, rch o chồng taọ

Rồi chim vng anh bay thẳng vo cung rồi đậu ở cửa sổ, ht ln rất vui taịVua đi đu, chim bay đến đ. Vua đang nhớ Tấm khng ngui, thấy chim quyến luyến theo mnh, vua bảo:

- Vng ảnh vng anh, c phải vợ anh , chui vo tay ọ

Chim vng anh bay lại đậu vo tay vua rồi rc vo tay ọ Vua yu qu vng anh qun cả ăn ngủ. Vua sai lm một ci lồng bằng vng cho chim ở. Từ đ, ngy đm vua chỉ mải m với chim, khng tưởng đến Cm.

Cm vội về mch mẹ. Mẹ n bảo cứ bắt chim lm thịt ăn rồi kiếm điều ni dối vuạ Trở lại cung vua, nhn lc vua đi vắng, bắt chim lm thịt nấu ăn rồi vứt lng chim ở ngoi vườn.

Thấy mất vng anh, vua hỏi, Cm đp:

- Thiếp c mang, thm ăn thịt chim, nn trộm php bệ hạ đ giết thịt ăn mất rồị

Vua khng ni g cả. Lng chim vng anh chn ở vườn ho ra hai cy soan đọ Khi vua đi chơi vườn ngự, cnh l của chng s xuống che kn thnh bng, nư hai ci lọng. Vua thấy cy đẹp rợp bng, sai lnh hầu mắc vọng vo hai cy rồi nằm chơi hng mt. Khi vua đi khỏi th cnh cy lại vươn thẳng trở lạị Từ đ, khng ngy no Vua khng ra nằm hng mt ở hai cy xoan đọ

Cm biết chuyện ấy lại về nh mch mẹ. Mẹ n bảo, cứ sai thợ chặt cy lm khung cửi rồi kiếm điều ni dối vuạ Về đến cung, nhn một hm gi bo, Cm sai thợ chặt cy xoan đo lấy gỗ đng khung cửị Thấy cy bị chặt, vua hỏi th Cm đp:

- Cy bị đổ v bo, thiếp sai thợ chặt lm khung cửi để dệt o cho bệ hạ.

Nhưng khi khng cửi đng xong. Cm ngồi vo dệt lc no cũng nghe thấy tiếng khung cửi rủa mnh :

Ct ca ct kt

Lấy tranh chồng chị.

Chị khot mắt ra

Thấy vậy Cm sợ hi, vội về nh mch mẹ. Mẹ n bảo đốt quch khung cửi, rồi đem tro đi đổ cho r xa để được yn tm. Về đến cung, Cm lm như lời mẹ nị N đem tro đ đốt đem đi đổ ở lề đường cch xa hong cung. Đống tro bn đường lại mọc ln một cy thị cao lớn, cnh l xum xuệ Đến ma c quả, cy thị chỉ đậu được c một quả, nhưng mi thơm ngt toả ra khắp nơị Một b lo hng nước gần đ c một hm đi qua dưới gốc, ngửi thấy mi thơm, ngẩng đầu nhn ln thấy quả thị trn cnh cao, bn giơ bị ra ni lẩm bẩm:

- Thị ơi thị, rụng vo bị b, b đem b ngửi chứ b khng ăn.

B lo ni vừa dứt lời, th quả thị rụng ngay xuống đng vo bị. B lo nng niu đem về nh cất trong buồng, thỉng thoảng lại vo ngắm ngha v ngửi mi thơm.

Ngy no b lo cũng đi chợ vắng. Từ trong quả thị chui ra một c gi thn hnh b nhỏ như ngn tay, nhưng chỉ trong chớp mắt đ biến thnh Tấm. Tấm vừa bước ra đ cầm lấy chổi qut dọn nh cửa sạch sẽ, rồi đi vo gạo thổi cơm, hi rau ở vườn nấu canh gip b hng nước. Đoạn Tấm lại thu hnh b nhỏ như cũ rồi chui vo quả thị. Lần no đi chợ về, b lo cũng thấy nh cửa ngăn nắp, cơm ngon, canh ngọt sẵn sng, th lấy lm lạ.

Một hm b hng nước giả vờ đi chợ, đến nửa đường lại ln trở về, rnh ở bụi cy sau nh. Trong khi đ, Tấm từ quả thị chui ra rồi cũng lm việc như mọi lần. B lo rn rn lại nhn vo khe cửạ Khi thấy c gi xinh đẹp th b mừng qu, bất thnh lnh x cửa vo m chong lấy Tấm, đoạn x vụn vỏ thị. Từ đ Tấm ở với b hng nước, hai người thương nhau như hai mẹ con. Hng ngy Tấm gip b lo cc việc thổi cơm, nấu nước, gi bnh, tm trầu để cho b bn hng.

Một hm vua đi chơi ra khỏi hong cung, Thấy c qun nước bn đường sạch sẽ , bn gh vọ B lo mang trầu nước dng ln vuạ Thấy trầu tm cnh phượng, vua sực nhớ tới trầu vợ mnh tm ngy trước cũng y như vậy, liền phn hỏi :

- Trầu ny ai tm?

- Trầu ny con gi lo tm - b lo đp.

- Con gi của b đu, gọi ra đy cho ta xem mặt.

B lo gọi Tấm rạ Tấm vừa xuất hiện, vua nhận ra ngay vợ mnh ngy trước, c phần trẻ đẹp hơn xưạ Vua mừng qu, bảo b lo hng nước kể lại sự tnh, rồi truyền cho qun hầu đưa kiệu rước Tấm về cung.

Cm Thấy Tấm trở về v được vua yu thương như xưa, th n khng khỏi sợ hị Một hm, Cm hỏi chị :

- Chị Tấm ơi, chị Tấm! chị lm thế no m đẹp thế ?

Tấm khng đp, chỉ hỏi lại:

- C muốn đẹp khng để chị gip !

Cm bằng lng ngaỵ Tấm sai qun hầu đo một ci hố su v đun một nồi nước sị Tấm bảo Cm xuống hố rồi sai qun hầu dội nước si vo hố. Cm chết. Tấm sai đem xc lm mắm bỏ vo chĩnh gửi cho mụ d ghẻ, ni l qu của con gi mụ gửi biếụ Mẹ Cm tưởng thật, lấy mắm ra ăn, bữa no cũng nức nở khen ngon. Một con quạ ở đu bay đến đậu trn nc nh ku rằng:

- Ngon ngỏn ngn ngon ! Mẹ ăn thịt con, c cn xin miếng.

Mẹ Cm giận lắm, chửi mắng rầm rĩ rồi vc so đuổi quạ. Nhưng đến ngy ăn gần hết, dm vo chĩnh, mụ thấy đầu lu của con th lăn ra chết.